Ciprofloksacyna a wysiłek fizyczny

 

Fluorochinolony (np. ciproflokacyna, moksifloksacyna, norfloksacyna), mimo uznanego miejsca w terapii zakażeń i dużej siły działania, nie mają obecnie zbyt dobrej prasy. Europejska Agencja Leków (EMA), bazując przede wszystkim na zgłoszeniach działań niepożądanych opublikowała w ostatnich miesiącach kilka, istotnych komunikatów do pracowników służby zdrowia, które precyzyjnie wskazują w jakich sytuacjach antybiotyki te nie powinny być rekomendowane.

Sytuacji tych – jak się okazało – jest niemało.

 

Zgłoszenia te dotyczą przede wszystkim układu mięśniowo-szkieletowego oraz nerwowego, zaś do najczęstszych, raportowanych działań niepożądanych należało zapalenie ścięgien, zespół cieśni nadgarstka (zbiór objawów związany z uciskiem na nerw przebiegający w kanale nadgarstka) oraz uszkodzenie chrząstki stawowej. Co istotne, efekty te odnotowano zarówno w trakcie antybiotykoterapii (już po kilku dawkach!), jak również kilka tygodni po jej zakończeniu.

 
EMA wskazała dodatkowo na główne czynniki ryzyka wystąpienia powyższych zmian. Obok podeszłego wieku, stosowania glikokortykosteroidów (które również mogą powodować niekorzystne zmiany w obrębie układu mięśniowo-szkieletowego) czy niewydolności nerek, znalazło się również… wyczynowe uprawianie sportu.

 

Dlaczego? Wynika to przede wszystkim z mechanizmu działania tej szerokiej grupy antybiotyków, a ściślej z faktu, iż ciprofloksacyna oraz jej nowsze „pochodne” stymulują enzymy które rozkładają kolagen – główny budulec tkanki łącznej. Tkanka łączna zaś to m. in. kluczowa składowa ścięgien, powierzchni stawowych, krążków międzykręgowych, a także skóry czy naczyń krwionośnych.

 

To coraz bardziej powszechne działanie w literaturze medycznej zyskało już nawet swoją nazwę i określane jest jako tzw. kolagenotoksyczność.

 

Fluorochinolony - zalecenia EMA

 

Rekomendacje wyglądają restrykcyjnie. Przede wszystkim stosowanie fluorochinolonów powinno być ograniczone, zwłaszcza jeśli lekarze mają do czynienia z łagodną lub/i samoograniczającą się infekcją lub z pacjentem, u którego wcześniej odnotowano wystąpienie powyższych działań.

 

Co więcej, ciprofloksacyna nie powinna być stosowana w profilaktyce biegunki podróżnych (chociaż rekomendacje dotyczące tego obszaru nadal mówią co innego).

 

Zaleca się również daleko idące środki ostrożności w przypadku osób intensywnie trenujących lub – po prostu – zawodowych sportowców. W ich przypadku ryzyko wystąpienia opisywanych zmian wydaje się wyższe niż w przypadku osób, którzy stronią od jakiejkolwiek aktywności fizycznej.

 


Puenta:

Wydając antybiotyk z grupy fluorochinolonów, w tym ciprofloksacynę zapytaj czy pacjent uprawia sport (pamiętajmy, że w tym przypadku sportem jest również siłownia). Jeśli padnie odpowiedź twierdząca, poinformuj, aby w trakcie antybiotykoterapii chory unikał wzmożonej aktywności fizycznej. Rozważ również kontakt z lekarzem w celu zmiany rodzaju antybiotykoterapii na inną – zwłaszcza jeśli infekcja bakteryjna cechuje się lekkim przebiegiem.

 

Przygotował zespół zatrzymajpacjenta.pl