Dlaczego NLPZ mogą uszkodzić nerki?

Działanie niepożądane NLPZ ze strony układu pokarmowego (o tym tutaj NLPZ są sobie nierówne) i układu krążenia są szeroko opisywane w literaturze dla farmaceutów. Mało natomiast jest informacji na temat niekorzystnego wpływu tej powszechnej grupy leków na nerki. Tymczasem związek między stosowaniem doustnych NLPZ a ryzykiem uszkodzenia nerek jest silny. Czy powinniśmy wziąć go pod uwagę w rozmowie z pacjentem? Z pewnością tak.

 

Dlaczego NLPZ mogą uszkodzić nerki?

 

Wynika to przede wszystkim z zahamowania aktywności prostaglandyn, co prowadzi do skurczu naczyń nerkowych. U osób długotrwale przyjmujących NLPZ w wyższych dawkach odnotowano m. in. zwiększoną retencję jonów sodu, zaburzenia równowagi sodowo-potasowej, zmniejszenie wytwarzania reniny i aldosteronu oraz obrzęki obwodowe. Sugeruje się, że może to nawet prowadzić do przyrostu masy ciała oraz zaostrzenia objawów niewydolności serca.

 

Wykazano, że pogorszenie czynności nerek w następstwie stosowania doustnych NLPZ może być częściowo związane z niedostateczną podażą wody i soli. Nie bez przyczyny więc w trakcie leczenia rekomenduje się zapewnienie organizmowi odpowiedniej ilości płynów. Czy jest to jednak metoda wystarczająca, aby nerki funkcjonowały na fizjologicznym poziomie? I tak, i nie. Wiele zależy bowiem od obecności innych czynników ryzyka.

 

Którzy pacjenci są narażeni szczególnie?

 

Ocenia się, że krótkotrwałe (i uzasadnione!) przyjmowanie NLPZ przez osoby dorosłe nie powoduje z reguły negatywnych zmian w obrębie nerek.

Z drugiej strony należy jednak wziąć pod uwagę istnienie czynników ryzyka, które zmiany te mogą nasilać.

Należą do nich:

  • przewlekłe stosowanie doustnych NLPZ (np. w przebiegu chorób reumatycznych, choroby zwyrodnieniowej, długotrwałego bólu);
  • stosowanie kilku doustnych NLPZ jednocześnie. Generalnie można to uznać za błąd terapeutyczny – jeśli mamy do czynienia z bólem umiarkowanym lub silnym, NLPZ lepiej połączyć m. in. z paracetamolem lub opioidami;
  • wiek – im pacjent jest starszy, tym ryzyko uszkodzenia nerek jest wyższe (z wiekiem zmniejsza się bowiem czynność nerek, co widać chociażby jeśli przeanalizujemy malejące z wiekiem wartości GFR, czyli wskaźnika przesączania kłębuszkowego);
  • istniejące choroby nerek;
  • cukrzyca – nefropatia jest jednym z głównym jej powikłań;
  • nadciśnienie tętnicze, szczególnie nieleczone, źle kontrolowane lub oporne na dotychczasową terapię;
  • jednoczesne stosowanie innych leków o potwierdzonym działaniu nefrotoksycznym – ich lista nie jest krótka. Obejmuje m. in. diuretyki pętlowe (furosemid i torasemid), środki kontrastujące stosowane podczas badań obrazowych, preparaty złota (stosowane w reumatoidalnym zapaleniu stawów) czy niektóre preparaty onkologiczne.

Puenta:

Stosowanie NLPZ może być związane z 3 ważnymi grupami powikłań:

  • ze strony układu pokarmowego;
  • ze strony układu krążenia;
  • ze strony nerek.

Ich rekomendacja powinna być więc poprzedzona wywiadem oceniającym częstość występowania poszczególnych czynników ryzyka. W przypadku nerek, ich lista umieszczona jest powyżej.

 

Przygotował zespół zatrzymajpacjenta.pl